Zanieczyszczenie światłem

Termin “zanieczyszczenie światłem” używany jest od wielu lat, lecz w większości przypadków odnosi się do degradacji ludzkiego widzenia nocnego nieba. Należy wyjaśnić, iż jest to “astronomiczne zanieczyszczenie światłem”, gdy gwiazdy i inne ciała niebieskie są rozmywane przez światło skierowane lub odbijane ku górze. Ten fenomen na szeroką skalę, z setkami tysięcy źródeł światła przyczyniającymi się do rosnącej iluminacji nieba; światło odbite z nieba nazywane jest “łuną nieba”. Sztuczne światło, które zmienia naturalne wzorce światła i ciemne ekosystemy, określamy jako “ekologiczne zanieczyszczenie światłem”. Verheijen (1985) zaproponował termin “fotozanieczyszczenie” do określania “sztucznego światła mającego niekorzystny wpływ na dziką przyrodę”.

Ponieważ fotozanieczyszczenie znaczy dosłownie “zanieczyszczenie światłem” i pojęcie to jest dziś tak szeroko rozumiane, jako degradacja widzenia nocnego nieba i ludzkiego doświadczania nocy, że bardziej szczegółowe określenie jest niezbędne. Ekologiczne zanieczyszczenie światłem zawiera bezpośredni blask, chronicznie rosnącą iluminację i czasowe, nieoczekiwane fluktuacje światła. Do źródeł ekologicznego zanieczyszczenia światłem można zaliczyć łunę, oświetlone budynki i wieże, światła pojazdów, flary na platformach naftowych, a nawet światła podwodnych pojazdów badawczych - a każde z tych źródeł może niszczyć ekosystemy w najróżniejszych stopniach. Fenomen zatem polega na potencjalnych efektach w wielu przestrzennych i czasowych aspektach.

Główną przyczyną nasilającego się zanieczyszczenia światłem są źródła sztucznego nocnego oświetlenia, którego niewłaściwa budowa pozwala na ucieczkę światła powyżej linii horyzontu. Podstawą skutecznej ochrony przed zanieczyszczeniem świetlnym jest:

  • minimalizacja bezpośredniej emisji światła latarni nad horyzontem poprzez odpowiedni wybór i projekt oświetlenia,

  • ograniczenie do minimum konieczności emisji światła odbitego od oświetlanych powierzchni, poprzez unikanie nadmiernego oświetlenia i gromadzenie jak największej ilości światła znajdującego się poza oświetlaną powierzchnią.

Niepożądany efekt zanieczyszczenia świetlnego zależy od kierunku luminacji. Emisja światła do góry poprzez instalację świetlną oraz odbijanie światła w górę przez oświetlane powierzchnie mają zazwyczaj inną dystrybucję światła. Oprawa jest odpowiedzialna za emisję światła w tym właśnie kierunku, co powoduje rozprzestrzenianie się zanieczyszczenia świetlnego na dużym obszarze i przyczynia się w sposób znaczący do zanieczyszczeń produkowanych przez inne źródła.

Przez ostatnich 50 lat byliśmy świadkami ciągłego zwiększania się zanieczyszczenia światłem na naszej planecie. Działo się to pomimo znacznych wysiłków części działaczy na rzecz ochrony środowiska i tylko niewielką frakcją inżynierów oświetlenia ze "świadomością środowiskową". Oczywiście, przemysł oświetleniowy, jak każdy inny przemysł, będzie dążył do ekspansji i nie można spodziewać się, że liczba świateł zmniejszy się – ona zawsze będzie się zwiększać. Wzywa się więc do oświetlenia "dobrego dla gwiazd", które przeciwstawiłoby się efektom zanieczyszczenia sztucznym światłem i przyczyniłoby się do zwiększonej liczby prawidłowych lamp skierowanych tam gdzie oświetlenie jest potrzebne i TYLKO tam gdzie to potrzebne.

 

Zamieszczone poniżej uproszczone rysunki popularnych i najbardziej szkodliwych lamp ulicznych przedstawiają kierunek padania światła zależny od rodzaju zastosowanej oprawy.

  fot. 1.1 Lampa o oprawie kulistej

 

Rysunek 1.1 przedstawia lampę o oprawie w kształcie kuli, popularnej w okolicach rynków, skwerów, parków, zadbanych osiedli. Należy unikać 60-procentowej emisji światła ponad linię horyzontalną. Nawet jeśli zainstalowana moc żarówki jest niewielka. Dodatkowo prezentowany obrazek bardzo dobrze ilustruje przysłowie: “Najciemniej pod latarnią”. Obecnie przemysł oświetleniowy produkuje tysiące modeli lamp do oświetlenia zewnętrznego, z których wiele jest niewłaściwa (nieprzyjazna) dla środowiska w związku z emitowaniem światła w nocne niebo i powodowaniem łuny jak również zanieczyszczenia światłem.

 

fot. 1.2 Lampa o oprawie kloszowej

 

Należy unikać fragmentarycznych abażurów, szkła ochronnego oślepiającego oraz 30-procentowej emisji ponad horyzontalnej. Efekty oświetlenia przestrzeni tego typu lampą przedstawia rysunek 1.2. Światło zostało skierowane w dół, jednak jego ucieczka w górę jest zdecydowanie zbyt duża.

 

  fot. 1.3 Kierunek rozproszenia sztucznego światła

 

Emisja światła w górę musi zostać skutecznie zminimalizowana, zwłaszcza na obszarze pierwszych 45 stopni ponad płaszczyzną horyzontu. Ucieczkę światła i efekt uzyskany przez odpowiednio skonstruowaną osłonę prezentuje rysunek 1.3.

 

Rysunek 1.4 prezentuje kompletny abażur: szkło ochronne płaskie, nie oślepiające, co równa się 5% emisji powyżej horyzontu.

 

  fot. 1.4 Kompletny abażur

 

Obecnie istnieją możliwości i dostęp do pełnego przeglądu wysoko rozwiniętych w pełni osłoniętych lamp. Lampy te mogą nawet w większych odległościach pomiędzy słupami zapewnić jednolite oświetlenie powierzchni. Zatem, istniejące nieosłonięte albo częściowo osłonięte lampy mogą z łatwością zostać zastąpione przez w pełni osłonięte artykuły, których budowa pozwala na przyłączenie do istniejących słupów.

 

Artykuł w całości pochodzi ze strony internetowej www.ciemneniebo.pl

Opracowanie: Julia Thamm i Piotr Nawalkowski, Stowarzyszenie POLARIS - OPP.
Tłumaczenia: zespół zadaniowy LGD1, program Ciemne Niebo.
Na podstawie: International Dark Sky i inne.
Sopotnia Wielka, 2007 ©

 

Copyright(©) 2010 Rawen EXELION projekt i wykonanie: